งานศิลปหัตถกรรม คือ อะไร มีกี่ประเภท มีคุณค่าอย่างไร

งานศิลปหัตถกรรมแม้มีความสำคัญไม่น้อยในสังคมไทย แต่ในปัจจุบันกลับถูกมองข้ามและน้อยคนนักจะพูดถึงหรือต่อให้พูดถึงก็อาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่าความหมายตรง ๆ ของงานศิลปหัตถกรรม คือ อะไร มีกี่ประเภท หรือมีคุณค่าอย่างไร ดังนั้นเพื่อเป็นการเน้นย้ำคุณค่าของการมีอยู่ของงานศิลปะหัตถกรรม เราจะพาคุณไปทำความรู้จักให้มากขึ้น

งานศิลปหัตถกรรม คือ อะไร

งานศิลปหัตถกรรม คือ ศิลปะที่ถูกสร้างขึ้นโดยฝีมือมนุษย์โดยปราศจากการใช้เครื่องจักร มีจุดประสงค์เพื่อประโยชน์ในการใช้สอย และเลียนแบบจากสิ่งที่พบเห็นหรือสร้างสรรค์จากจินตนาการ นอกจากนั้น ยังมีความโดดเด่นเรื่องความปราณีตและผู้สร้างสรรค์จำเป็นต้องมีความรู้ความเข้าใจอย่างถ่องแท้ จึงจะทำให้งานศิลปหัตถกรรมออกมาตรงตามจุดประสงค์

ประเภทของงานศิลปหัตถกรรม

แบ่งตามตามวัสดุและกรรมวิธีได้ ดังนี้ 

1. การปั้นและหล่อ

• ส่วนใหญ่ทำจากดินเผาและใช้วิธีการปั้นเพื่อนำมาใช้ประโยชน์ โดยเครื่องปั้นดินเผามีอยู่ด้วยกัน 2 ประเภท คือ เครื่องปั้นดินเผาทั่วไป กรรมวิธีการทำจะเผาด้วยอุณหภูมิต่ำและไม่มีการเคลือบสีหรือทำลวดลาย และเครื่องเคลือบดินเผาเป็นเครื่องปั้นดินเผาที่เผาในอุณหภูมิสูงและมีการเคลือบสีและทำลวดลาย 
• การหล่อ ส่วนใหญ่ใช้ทำเครื่องโลหะและประติมากรรม เช่น พระพุทธรูป พาชนะ เครื่องใช้

2. การทอและการเย็บปักถักร้อย 

• ผ้าไหม ทอด้วยใหม่ล้วน ๆ และทอแบบเกลี้ยงไม่มีลาย
• ด้ายแกมไหม ใช้วิธีทอด้วยด้ายล้วน ๆ เพื่อใช้เป็นผ้านุ่มหรือทอด้วยไหมปนเส้นด้าย
• ผ้าลาย ใช้วิธีการทอผ้าเป็นตาไม่ได้ลวดลายตามต้องการและมีกรรมวิธีในการทำหลายแบบ เช่น มัดหมี่ ยก หรือขิด

3. การแกะสลัก

ส่วนใหญ่ใช้สำหรับการตกแต่งสถาปัตยกรรม เครื่องมือ เครื่องใช้ และงานประติมากรรม โดยใช้วัสดุหลายประเภท เช่น หิน ไม้ ไปจนถึงการแกะสลักของสดหรือวัสดุเนื้ออ่อน เช่น หยวกกล้วย ผลไม้ กระดาษ

4. การก่อสร้าง 

หลัก ๆ มี 3 กรรมวิธี ได้แก่ 

• การปลูก โดยการใช้ไม้ไผ่หรือไม้รวกเป็นโครงสร้าง มุงหลังคาและฝาด้วยสาคู ทางระกำ ทางจาก และใช้เชือก หวาย หรือเถาวัลย์ในการยืดส่วนต่าง ๆ  
• การสับ มีกำหนดวิธีในการสร้างโดยการยึดไม้เข้ากับไม้ ด้วยวิธีการทำเดือยและรูเดือย
• การก่อ ใช้วิธีการนำอิฐมาเรียงกันและใช้ปูนในการเชื่อม

5. การเขียนหรือการวาด

บนวัสดุที่เป็นแผ่นหรือผืน เช่น กระดาน ผ้า กระดาษ

6. กรรมวิธีอื่น ๆ 

คุณค่าของงานศิลปหัตถกรรม 

หลัก ๆ สามารถแบ่งได้ ดังนี้

• คุณค่าทางด้านเศรษฐกิจ
• คุณค่าทางด้านความงาม
• คุณค่าทางด้านความเป็นเอกลักษณ์ของสังคมและวัฒนธรรม
• คุณค่าทางด้านประวัติศาสตร์
• คุณค่าทางด้านประโยชน์ใช้สอย

สรุปได้ว่างานศิลปหัตถกรรมเป็นงานศิลปะที่ต้องอาศัยฝีมือมนุษย์โดยไม่พึ่งพาเครื่องจักรหรืออุตสาหกรรมใด ๆ โดยมีให้เห็นหลายประเภทตั้งแต่สิ่งทอ เครื่องปั้นดินเผา ไปจนถึงงานวาดภาพ